18 آذر 1390

دیدار با استاد دکتر منوچهر ستوده

به همت انجمن دوستداران دماوند، انجمن کوهنوردان ایران، همراهی نمایندگانی از انجمن دوستداران حافظ - بابل و دوستان دیگر از جمله استاد حسن انوشه (پژوهشگر و مترجم برجستۀ کشور در زمینۀ تاریخ و ادبیات) عصر روز دوشنبه 14/9/1390 فرصت دیدار با استاد دکتر منوچهر ستوده، ادیب و استاد جغرافیای تاریخی، در کوی نارنج (سی سرا) سلمان شهر فراهم گشت.

             

استاد منوچهر ستوده

استاد دکتر ستوده دکترای ادبیات فارسی دارند و چهره ای شناخته شده در پهنۀ جغرافیای تاریخی و تصحیح متون ادبی هستند. کتاب 11جلدی «از آستارا تا استراباد» منبع بی مانند اعلام و جغرافیای تاریخی دامنه های جنوبی البرز و کناره های دریای کاسپین است و به بیان خود استاد در این کار«قلم را با قدم توام» کرده اند. اگر استاد هیچ کار دیگری نکرده باشند و تنها همین کتاب گرانسنگ را در کارنامه می داشتند، باز هم از مفاخر فرهنگی میهن ما بوده اند.

استاد در آستانۀ صد سالگی همچنان به خدمات فرهنگی خویش ادامه داده و به مراجعان و پژوهندگان جوان یاری می دهند. از ساعت های آغازین بامداد تا غروب خورشید (تنها با نور آفتاب)، می خوانند و می نویسند؛ متون و کتیبه ها را رمز گشایی می کنند.

با این که دوستان به دلیل رفت و آمد سنگین اتومبیل ها در جاده کناره، با تاخیری یک و نیم ساعته به خانه باغ استاد رسیدند، ایشان با مهربانی پذیرای مهمانان شد و به گفتگویی صمیمانه با مهمانان پرداخت و به پرسش های فراوان ما با حوصله پاسخ داد؛ از جمله در بارۀ کار سترگ «از آستارا تا استراباد» گفتند: «تنها عشق است که آدم را به کوه و بیابان می کشاند و به چنین کاری وا می دارد.»

      

دکتر حسن انوشه در کنار دکتر ستوده

(استاد حسن انوشه، پژوهشگر و مترجم برجستۀ کشور در زمینۀ تاریخ و ادبیات)

در ادامۀ گفتگوها، پرسش هایی از استاد پرسیده شد، از جمله این که اسنادی داریم که نشان می دهد محمد ولی خان تنکابنی مشروطه خواه بوده و ایشان چنین گفتند: «تحول روحی در افراد ایرانی زیاد پیدا شده، هر کس در طول زندگی قدم کجی می گذارد، بعد به مسیر درست می رود. برای همه اتفاق      می افتد. دراین که اعمالش به نفع مملکت بوده شکی نیست.»

دکتر ستوده در بارۀ تاریخ نویسی گذشتگان گفتند : «تاریخ نویسان ما اصول کتاب نویسی در دستشان نبوده، جغرافی نویس و تاریخ نویسی که به این شکل راه بیافتد و صحراگردی کند نبوده. در تاریخ وصاف، مورخ هیچ کدام از جنگ ها را ندیده، مسموعات را می نوشته. در نقل و انتقال، هزار جور اتفاق می افتد. تصحیح کتاب خیلی راحت است. در کوه مطلب جمع کردن فرق می کند؛ مطلب در کوه توی خاک ریخته و باید جمع کنی.»

استاد، کوهنوردان را به پژوهش میدانی تشویق کرد و گفت: «در همین جادۀ تهران (کندوان) سه تا تیره کرد خدری، کلهر و زیلار زندگی می کنند. بروید در این باره تحقیق کنید. هر وجب خاک کوه و دشت اسم دارد. این نام ها را ثبت کنید. دوربین باید همیشه دم دست آدم باشد؛ رفیق دوم باشد. مسافرت با طیاره سیر و سفر نیست. کار تاریخی سخت است، کار جغرافیایی کنید. در اعلام جغرافیایی مطالب عجیب و غریبی پیدا می شود؛ گیاه شناسی، جانورشناسی و ... .

     

اعضای انجمن دوستداران دماوند در کنار دکتر منوچهر ستوده

آقای کیخسرو یزدانی                 آقای مسعود مولانا

وقتی گفتگو به مهاجرت آریاییان و واژگان مشترک در زبان های ایرانی و هندی و اروپایی رسید، استاد ستوده گفتند: «به مهاجرت برای سوز و سرما باور ندارم. چرا اسکیموها و سوئدی ها مهاجرت نکردند؟ چرا تنها آریایی ها مهاجرت کردند؟ مهاجرت برای غذا و مشکلات اقتصادی را می پذیرم. اما سرما و یخبندان دلیل مهاجرت نمی شود.»

استاد در پاسخ به این پرسش که به تازگی چه کاری را در دست دارید گفتند: «الان در بارۀ انواع خطوط کوفی کار می کنم و فکر می کنم در سه جلد انتشار یابد.» ایشان در بارۀ ازبین رفتن زبان ها و       گویش های بومی هشدار دادند و گفتند: «تمدن مثل سیل دارد می آید و اگر دست و پایی نکنیم،      گویش ها از بین می روند.»

گزارش: محمد موسوی


آشنایی بیشتر با دکتر منوچهر ستوده

استاد منوچهر ستوده در 28 تیر ۱۲۹۲ در تهران متولد شدند. در دوران تحصیل در دبیرستان البرز کتابدار کتابخانۀ دبیرستان هم بودند. سال ۱۳۱۳ به دانشسرای عالی وارد شدند و استادانی همچون سید محمد مشکوة و علی اکبر شهابی داشتند. نخستین مقالۀ خود را در سال ۱۳۱۵ در بارۀ «مطالعات تاریخی و جغرافیایی- مسافرت به قلعه الموت» نوشتند.

در سال ۱۳۱۷ درجۀ لیسانس در رشته ادبیات فارسی را دریافت کردند. در همین دوره در ادارۀ فرهنگ گیلان و دبیرستان شرف تهران تدریس کردند. در سال ۱۳۲۴ با خانم فاطمه (شکوه اقدس) شمشیرگران ازدواج کردند. در سال ۱۳۲۹ از رسالۀ دکتری خود زیر نظر استاد بدیع الزمان فروزانفر با عنوان «قلاع اسماعیلیه در رشته کوه های البرز» دفاع کردند.

در سال ۱۳۳۰ بنا به دعوت انجمن فولبرایت به آمریکا سفر مطالعاتی داشتند. در سال ۱۳۳۱ به عضویت National Geographic Society درآمدند و در سال بعد به عضویت انجمن ایرانشناسی به ریاست ابراهیم پورداوود درآمدند. در سال های بعد، آموختن زبان پهلوی را در کنار دکتر ابراهامیان آغاز کردند.

نخستین کتاب خود را با عنوان «فرهنگ گیلکی» در سلسله انتشارات انجمن ایرانشناسی در سال ۱۳۳۲ منتشر کردند و در طی سال های بعد چندین سفر مطالعاتی به خارج از کشور داشتند و به درجۀ استادیاری دانشگاه تهران ارتقا یافتند و پس از آن دانشیاری و انتقال به دانشکدۀ ادبیات تهران و عضویت در گروه تاریخ و سرانجام ارتقا به درجۀ استادی در سال ۱۳۵۴ از جمله رویدادهای زندگی استاد در این سال ها بوده است.

استاد ستوده در طی همین سال ها تا سال ۱۳۸۱ در کنگره های مهم ایرانشناسی همچون «کنگرۀ     بین المللی تاریخ و هنر و باستان شناسی ایران در دانشگاه آکسفورد» و «کنگرۀ بین المللی ابوریحان در پاکستان» شرکت و سخنرانی کردند.

سفر به چین و آسیای میانه از دیگر فعالیت های استاد در سال های نخست دهۀ شصت بود.

استاد ده ها جلد کتاب منتشر کرده اند و مقالات ایشان تا به امروز نزدیک به 300 عدد رسیده است.     کتاب ها و مقالات استاد ستوده نشانۀ دلبستگی ژرف ایشان به تاریخ و پیشینۀ فرهنگ ایران است.

برخی از آثار دکتر منوچهر ستوده عبارتند از:

تصحیح، تحشیه و انتشار

-  کنزالاسرار امیر پازواری (1337)
-  البرزکوه
-  حدود العالم من المشرق الی المغرب (1340)
-  مهمان نامه بخارا
-  جغرافیای اصفهان، تالیف میرزا حسین خان تحویل دار (1342)
-  عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات، تالیف محمدبن محمود (1345)
-  تاریخ گیلان و دیلمستان، تالیف سید ظهیرالدین مرعشی (1347)
-  فرهنگ نائینی
-  تاریخ بدخشان، تالیف میرزا سنگ محمد بدخشی (1367)
-  جغرافیای بنادر و جزایر خلیج فارس، ؟، (1367)
-  تاریخ بنادر جزایر خلیج فارس، تالیف محمدابراهیم کازرونی (1367)
-  سفرنامۀ گیلان ناصرالدین شاه قاجار
-  نصف جهان فی تعریف اصفهان (1340)
-  مهمان نامۀ بخارا، تالیف روزبهان خنجی (1340)
-  تاریخ سیستان، تالیف شاه حسین سیستانی
-  تاریخ عراق، تالیف رضا وطباطبایی وکیلی (1345)
-  تاریخ رویان، تالیف اولیاء الله آملی (1348)
-  تاریخ مازندران، تالیف ملا شیخ علی گیلان (1352)
-  هفت کشور یا صور الاقالیم، ؟، (1353)
-  صیدنه، تالیف ابوریحان بیرونی، با همکاری ایرج افشار (1358)
-  جواهرنامه، تالیف صدرالدین دشتکی
-  تاریخ خانی، تالیف علی لاهیجی (1352)
-  تاریخ خاندان مرعشی، تالیف میرتیمور مرعشی (1356)
-  روزنامه سفر گیلان، تالیف ناصرالدین شاه (1367)
-  راهنمای قطن و بدخشان، تالیف محمد نادرخان، (1367)
-  سفرنامۀ محمدعلی خان رشوند (جغرافیای رودبار) در زمان ناصرالدین شاه
-  دیوان امیر پازواری، با همکاری محمد داوودی درزیکلایی (1384)
-  اسناد خاندان خلعتبری
-  مجمل رشوند، تالیف محمدعلی رشوندی (1367)
-  ظفرنامۀ خسروی، با مقدمۀ اسماعیل رحمت اوف (1377)
-  اسناد بادریان کرملی (1383)

- فرهنگ نامه ها

-  از آستارا تا استراباد (جلد نخست آن در سال 1348)
-  قلاع اسماعیلیه در رشته کوه های البرز (1345)
-  استوناوند، با همکاری مهندس محمد مهریار و احمد کبیری (1367)
-  جغرافیای تاریخی شمیران، در دو مجلد (1371)
-  بناها و آثار تاریخی ورارود و خوارزم (1384)
-  سیاه پوشان (زندگی گروهی از ایرانیان در دره ای در هندوکش)
-  کتیبه های حرم حضرت معصومه (س) و خطیره های اطراف آن (1375)
-  نامنامۀ ایلات و عشایر ایران، با همکاری خورشید مومنی
-  فرهنگ گیلکی با مقدمۀ استاد ابراهیم پورداوود
-  فرهنگ کرمانی
-  فرهنگ بهدینان با مقدمۀ ابراهیم پورداوود
-  فرهنگ سمنانی-سرخه ای-لاسگردی- سنگسری- شهمیرزادی

ارسال این مطلب به دوست خود
ایمیل شما: ایمیل گیرنده:



ارسال نظر شما در مورد "دیدار با استاد دکتر منوچهر ستوده"
نام شما:
نظر شما:
امتیاز شما :
امتیاز صفحه:



نظرات شما در مورد "دیدار با استاد دکتر منوچهر ستوده"
مسعود خطيبي 1392/11/25
جاي خوشحالي دارد كه استاد گرانقدر رأ فرا موش نمي كنند به ياد دهه ي پنجاه افتا دم وشاگردي ان استاد وبزرگواريش
اسداله مشرف زاده. 1392/03/08
باسلامو سپاس از قدر شناسی جنابان ،آرزوی سلامت برای این گرانقدر استاددارم.