29 اردیبهشت 1394

تالاب انزلی در زباله غرق شده است

احمدرضا  دالوند

75درصد وزن یک انسان از آب تشکیل شده‌ است و بیش از ۷۰درصد سطح کره زمین را آب پوشانده است. اما، با این حجم عظیم آب، تنها ۲‌درصد از آب‌های کره زمین شیرین و قابل شرب است. از همین ٢‌درصد آب شیرین، بیش از ۹۰‌درصد به صورت منجمد در دو قطب زمین و دور از دسترس بشر واقع شده‌ است. ایران، سرزمینی که همواره با کم‌آبی رو در رو بوده است، دارای امکانات آبی پراکنده‌ای است که با بدترین وجه ممکن مدیریت می‌شوند. به طوری که در طول سال‌ها باید با چنین خبرهایی مواجه شویم که: «کاهش عمق آب تالاب انزلی به کمتر از یک متر...»، «تالاب انزلی در زباله غرق شده است»...، «همه چراغ‌های محیط زیست در ایران قرمز شده‌اند...»

تالاب‌ها محیط‌هایی هستند که مشخصاتشان چیزی میان خشکی و آب است. تالاب‌ها ممکن است همواره دارای آب باشند یا این که گاه خشک و گاه آبدار باشند. برخی تالاب‌های نزدیک دریا با جزر و مد تغییر وضع می‌دهند. مشخصه اصلی تالاب‌ها ماندگاری نسبی آب در آن ها است. آب تالاب‌ها ممکن است شور باشد یا شیرین. وضع آلودگی تالاب‌ها در ایران همواره مورد نقد بسیاری از دوستداران محیط ‌زیست بوده است. عدم مدیریت پسماندها و فاضلاب‌ها در محیط تالابی، قطعه‌قطعه کردن تالاب، آتش زدن حوضچه‌های نفتی در تالاب‌های مناطق نفتی ایران، ازجمله بی‌تدبیری‌هایی است که گویی پایانی بر آن متصور نیست. گونه دیگری از تالاب موسوم به مانداب یا هور، مناطقی از طبیعت است که آب در آن مانده و گیاهان کوتاه بیشتر از جنس علف و نی بر آن روییده باشد. هور، در قیاس با تالاب از منظر مدیریت منابع طبیعی کمترین اهمیت را دارد و گویی برای این در طبیعت شکل گرفته تا با بی‌مهری و سوءمدیریت به گنداب و فنا نزدیک شود.

تالاب انزلی با مساحتی حدود ٢٠هزار هکتار بزرگ ترین زیستگاه پرندگان مهاجر در ایران است. مشکل مهم تالاب انزلی آلودگی روز افزون آب آن است. چرا که تقریبا فاضلاب تمام خانه‌های مسکونی و اغلب کارخانه‌ها و کارگاه‌های صنعتی واقع در اطراف تالاب به درون آن یا به داخل رودخانه‌هایی که به تالاب می‌ریزند، سرازیر می‌شوند. طبق نظر موسسه استاندارد در صورتی که مقدار آمونیاک از ۵‌درصد بیشتر و زباله‌ها و زواید این ناحیه به داخل مرداب ریخته شود، تردیدی نیست که با آلوده شدن بیش از پیش آب‌های مرداب که محیط آن در گذشته به منزله بزرگ ترین زایشگاه و پرورش انواع ماهی فلس‌دار ازجمله ماهی سفید به شمار می‌رفت، باقی‌مانده منابع آبزی مرداب هم در معرض خطر انهدام قطعی قرار خواهد گرفت. از دیگر دلایلی که موجب تهدید تالاب انزلی شده، افزایش سطح رسوب‌ها که باعث کاهش عمق این تالاب شده و همچنین تغییر کاربری زمین‌ها و تبدیل بخشی از «اراضی حاشیه تالاب» به زمین‌های کشاورزی است. در همین حال فاضلاب گوهررود و زرجوب بعد از ریخته‌شدن به رودخانه پیربازار، راهی تالاب انزلی می‌شود که وضع آلودگی مرداب انزلی را تشدید می‌کند. در فروردین ۱۳۹۴، مدیرکل حفاظت محیط‌ زیست گیلان، از کاهش عمق این تالاب به کمتر از یک متر خبر داد و دلیل آن را ورود سالانه، ۲۵۰‌هزار مترمکعب، رسوبات طبیعی و خانگی و صنعتی دانست که از ۱۰ رودخانه و ۵ شهرستان، به آن محل وارد می‌شود و نقش مهمی در خشک شدن این تالاب ایفا می‌کند. پروفسور اسماعیل کهرم می‌گوید: «احتمالا تالاب انزلی را از دست می‌دهیم.»

تالاب انزلی نه تنها یکی از منابع درآمدی برای مردم حاشیه‌نشین خود بوده، بلکه مامنی برای هزاران پرنده مهاجری است که در فصول مختلف میهمان این پهنه سبز آبی هستند. شاید باورش سخت باشد اما سرما که آغاز می‌شود صدها پرنده خود را از سردترین نقاط سیبری و شمال روسیه به دامن گرم این تالاب می‌رسانند و تمام زمستان را در آن به سر می‌برند. اردک، قو، چنگر، خوتکا، طاوسک، قرقاول، کبک، آبیا، آبچرار، غوصا، تنجه، عقاب دمسفید، آکراس و غاز پیشانی سفید کوچک، تنها بخشی از صدها گونه پرنده‌ای است که تالاب انزلی پناهگاهشان است که در میان آن ها، قو، طاوسک، تنجه، عقاب دمسفید، آکراس، غاز پیشانی سفید کوچک و فیل وش (نوعی مرغابی) جزء گونه‌های شکار ممنوع و حفاظت شده است.‌ هزار هکتار وسعت کل تالاب آرام آرام کوچک و کوچک تر می‌شود. مدیرکل سازمان محیط ‌زیست گیلان در جمع مدیران گیلان در استانداری این استان، وضع تالاب انزلی را بسیار اسفناک خواند و اظهار کرد: در ایران هفت تالاب در لیست سیاه قرار دارد که یکی از آن ها تالاب انزلی است. وی افزود: تالاب بین‌المللی انزلی در‌ سال ١٣٥٤ در کنوانسیون رامسر به همراه دو تالاب امیرکلایه لاهیجان و سفیدرود به ثبت رسید و قرار شد برای برطرف شدن مشکلات آن ها اقدام‌های لازم صورت گیرد. اما، با گذشت سه دهه میانگین عمق تالاب انزلی از ١١ متر به کمتر از دو متر کاهش یافته و عرصه زیادی از این تالاب نابود شده است. وی با بیان این که مشکل تالاب تنها آب نیست، خاطرنشان کرد: برای برطرف شدن مشکل تالاب انزلی باید به مدیریت اکولوژیک تالاب انزلی، مدیریت پسماند تالاب، مدیریت پساب‌ها و فاضلاب‌ها، مدیریت آموزش و مدیریت اکوتوریسم تالاب توجه داشت.

 

ارسال این مطلب به دوست خود
ایمیل شما: ایمیل گیرنده:



ارسال نظر شما در مورد "تالاب انزلی در زباله غرق شده است"
نام شما:
نظر شما:
امتیاز شما :