13 تیر 1394

جشن تیرگان و کارزار گل

جشن تیرگان، فرصتی برای اندیشیدن به موضوع کم‌آبی

سیزدهم تیر ماه، روز جشن تیرگان است؛ جشنی کهن با مضمونی غنی از اسطوره‌های مربوط به آب، کوهستان، و میهن‌دوستی که جان‌مایۀ برجسته‌ اش نبرد تشتر نماد درخشندگی و آبادانی با اپوش نماد تیرگی و خشکسالی است.1  در سال 1383 انجمن کوهنوردان ایران با همراهی شماری از انجمن‌ها و شخصیت‌های دیگر، این روز را روز ملی دماوند نامید که اکنون صورتی کم و بیش رسمی یافته چنان که در سراسر کشور، به ویژه در میان کوهنوردان، این روز به خوبی شناخته شده و به مناسبت آن برنامه‌های پرشماری برگزار می‌شود. البته امسال، به خاطر مصادف شدن این روز با روزهای ماه رمضان، جشن بزرگ روز ملی دماوند که در شهر رینه (در پای دماوند) با مدیریت اصلی انجمن دوستداران دماوندکوه برگزار می‌شود، به جمعه دوم مرداد موکول شده است.
در تشتریشت (بخشی از کتاب اوستا) وصف ستارۀ تشتر چنین است: «ستارۀ شکوهمند و درخشان، افشانندۀ پرتوهای سپید و درخشان، درمانگر بلندبالای تیز پرواز، بخشندۀ خانۀ آرام و خانه خوش، افشانندۀ فروغ بی‌آلایش، در بردارندۀ تخمۀ آب‌ها.» پیدا است که چالش بزرگ کم‌آبی که از هزاره‌ها پیش مردم این سرزمین با آن دست به گریبان بوده اند، ذهن انسان ایرانی را درگیر کرده و چنین اسطوره‌ی پرکششی را پدید آورده است. آداب این جشن مانند پاشیدن آب بر سر و روی یکدیگر یا فال گرفتن با کوزه‌ای پر از آب پاک نیز در واقع نوعی درخواست بارش باران و فزونی یافتن آب بوده است. در عین حال، آب که زندگانی‌بخش خاک و گیاه و جانوران و انسان است، از کوهستان سرچشمه می‌گیرد و از این رو، کوه‌ جایگاهی فرازمند در جشن تیرگان یافته، چنان که اسطورۀ پرشور آرش کمانگیر هم با روز تیرگان پیوند دارد. مطابق آن چه که در تاریخ گردیزی آمده است «تیرگان، سیزدهم ماه تیر... است. و این آن روز بود که آرش تیر انداخت اندر آن وقت که میان منوچهر و افراسیاب صلح افتاد. و منوچهر را گفت: هر جا که تیر تو برسد، از آن تو باشد. پس آرش تیر بینداخت از کوه رویان، و آن تیر اندر کوهی افتاد میان فرغانه و طخارستان. و آن تیر روز دیگر بدین کوه رسید.»
2

چند سالی است که بحران آب، در ایران و بخش‌های بزرگی از کرۀ زمین، شدت گرفته و بیم آن می‌رود که به یک فاجعۀ بزرگ محیط زیستی و اجتماعی بدل شود. گروهی از دل‌مشغولان محیط زیست ایران، یک کارزار (campaign) با عنوان کارزار گل راه انداخته و امیدواراند که بتوانند از این راه توجه مردم را به موضوع  «خشکیدگی سرزمین» که ایران را تهدید می‌کند، جلب کنند. یکی از شعارهای این کارزار این است که «گل شاخه‌بریده نخریم یا بسیار کم بخریم!» زیرا برای تولید گل آب زیادی مصرف می‌شود و این کالا چیزی ضروری برای زندگی نیست، و به ویژه اهدای دسته‌گل‌های بزرگ کاری است مسرفانه. آشکار است که پرورش گل، بخش بسیار کوچکی از کل کار باغبانی و کشاورزی ایران را تشکیل می‌دهد و سهم چندانی در مصرف آب ندارد، اما چون مصرف نکردن آن آسیبی به زندگی نمی‌زند، می‌تواند آغاز خوبی باشد برای تمرین در جهت مصرف نکردن دیگر کالاهای آب‌بر، و همچنین بهانه‌ای برای گفتگو پیرامون مسالۀ کم‌آبی. جشن تیرگان و برنامه‌هایی را که به مناسبت آن برگزار می‌شود، فرصتی بدانیم برای طرح موضوعی که هستۀ اصلی کارزار گل است (کم‌آبی رو به تشدید) و از این رهگذر، خود و دیگران را درگیر چاره‌اندیشی‌های لازم کنیم.

به کارزار گل بپیوندیم! آب را برای هر محصولی مصرف نکنیم! در باز کردن شیر آب، خوددار باشیم!

پی‌نوشت

1- رضا مرادی غیاث‌آبادی، جشن تیرگان، نبرد تشتر و اپوش در آسمان ایران‌زمین، تارنمای «پژوهش‌های ایرانی»
2- هاشم رضی، گاهشماری و جشن‌های ایران باستان، انتشارات بهجت، 1380، ص 659

 

ارسال این مطلب به دوست خود
ایمیل شما: ایمیل گیرنده:



ارسال نظر شما در مورد "جشن تیرگان و کارزار گل"
نام شما:
نظر شما:
امتیاز شما :
امتیاز صفحه:



نظرات شما در مورد "جشن تیرگان و کارزار گل"
محمدرضا شجاعی 1394/05/18