در وصف کوه دماوند و دامنه هایش بسیار می توان گفت؛ ولی آیا تا به حال آن گونه كه بايد، مورد توجه واقع شده است؟ آیا تا به حال گام مفیدی برای شناخت و بهره برداری های صحیح از این منطقه برداشته شده است؟ آیا تا به حال ارزش های میراث عظیم کوه دماوند درک شده اند؟

توسعۀ نسنجیده، بهره برداری های بی برنامه، مقطعی و بدون دوراندیشی در این منطقه، آسیب های فراوانی به آن وارد کرده و سبب آن شده که بسیاری از قابلیت های منطقه کوه دماوند دچار آسیب شوند و گاها از بین بروند، که این مساله دامنگیر تمامی طبیعت کشور نیز می باشد.

کوه دماوند، با تمامی عظمت و بزرگی خود، در صورت عدم رعایت قوانین حفاظتی زیست محیطی، آسیب پذیر است و به مرور زمان ارزش های فراوان خود را ازدست خواهد داد.

مهم ترین آسیب ها و بحران های زیست محیطی که کوه دماوند را تهدید می کند عبارتند از:

معدن کاوی

یکی از مشکلات زیست محیطی منطقۀ کوه دماوند، وجود معدن های پوکۀ معدنی است که بیشتر با مجوز بخش دولتی یا توسط شرکت های وابسته به دولت در حال بهره برداری است و برای دست یافتتن به این معدن ها، با ساخت جاده های دسترسی متعدد به بلندی های دماوند و با تخریب پوشش گیاهی منطقه، شاهد تامین منافع شخصی بهره برداران و ازبین رفتن سرمایه های ملی و طبیعی کشور هستیم.

برای نمونه، برداشت پوكه از معدن‌های روباز قرقه و ملار که هيچ تناسبی با اين محيط پرارزش و كم‌ نظير ندارد، چهرۀ دماوند را لكه‌دار كرده است. این در حالی است که پوکۀ صنعتی، جایگزین مناسبی است که استفاده از آن، از تخریب بیشتر کوه دماوند جلوگیری می کند.

جاده کشی

اجرای جاده کشی در ارتفاعات دماوند، قطعا توسط مسئولان محلی و استانی انجام می شود. بعید نیست که هدف اصلی آن، آماده سازی بستر مناسب برای دسترسی آسان به مرتع ها و زمین های پیرامون جاده، به منظور تصاحب آن ها و تبدیل به مجتمع های مسکونی – تفریحی باشد. تجربه ثابت کرده است که ساخت جاده در هر منطقۀ طبیعی و در هر مکانی که پتانسیل گردشگری را داشته باشد، زمین های پیرامون جاده نیز توسط افراد سودجو به شدت مورد سوء استفاده و آسیب قرار می گیرد و توازن و تعادل اکولوژیک آن منطقه را به هم می زند. 

البته بهانۀ مسئولان، ساخت جادۀ دسترسی گردشگران به کوه دماوند است. لازم است مجریان ساخت این جاده ها بدانند، کوهنوردان و گردشگران داخلی و خارجی قطعا تمایل دارند بدون وجود سازه های ساختۀ بشر، از طبیعت بکر و زیبای دماوند لذت ببرند؛ آن ها دوست دارند باپای شوق از کوره راه های موجود که مانند ریسمانی آن ها را تا قله هدایت می کند، گذر کنند؛ آن ها برای دوری از از مظاهر زندگی خسته کنندۀ شهری، که یکی از آن ها جاده است، به کوه دماوند می آیند و آن را بر راحت نشینی در خودروهای بی احساس ترجیح می دهند و این ها هیچ گاه میسر نمی شوند مگر این که با گام اشتیاق و نیاز، آن هم با لمس پستی و بلندی های سنگ های مسیر همراه شود. 

جاده‌های غير ضروری و بسيار بدساخت كه موجب رانش دامنه‌ها، قطعه قطعه شدن زيستگاه‌ها، بد منظر شدن محيط طبيعی و ساده‌سازی دسترسی به مراتع و شكارگاه‌ها می ‌شود، بی‌هيچ ضابطه‌ای در يكی دو دهۀ گذشته، گسترش يافته‌اند. نمونۀ بارز آن، جاده‌ای است كه از قسمت دامنه‌های جنوبی کوه دماوند تا چال چال، چاک اسكندر و گردنۀ سرداغ (ارتفاع نزديك به 4000 متر) و از آن جا به سوی شمال كوه می ‌رود. اين جاده كه بدون هماهنگی با سازمان حفاظت محيط زيست و حتی وزارت راه ساخته شده، غيرضروری و مضر به حال منطقه است، و آرامش با شكوه گردنۀ سرداغ را خدشه ‌دار كرده است.

حال این پرسش مطرح می شود که آیا با توجه به تعریف منطقۀ حفاظت شده، اثر طبیعی ملی و میراث طبیعی ملی، می توان در کوه دماوند این گونه دخل و تصرف کرد؟ آن هم توسط دستگاه های اجرایی!

چرای بیش از حد دام 

چرای بيش از حد، با از ميان بردن پوشش گياهی، موجب فرسايش خاک می شود. با توجه به اين كه عمق مفيد خاک در دماوند بسيار ناچيز است و لايه‌های زيرين آن به طور عمده از خاكستر و سنگ‌های آتشفنشانی تشكيل شده، آسيب‌پذيری آن بسيار زياد است. در 15-10 سال گذشته بارها ديده شده كه بارش باران يا ذوب برف‌ها در بهار موجب روان شدن سيل يا بهمن های پردامنه از گل ولای شده و موجب گل آلود شدن رودخانه‌ها و حتی سد شدن مسير رود هراز شده است. فرسايش خاک اثر تشديدكننده‌ای بر رانش و لغزش زمين در منطقۀ زمين لرزه‌ خیز دماوند دارد. اين عامل سبب می ‌شوند كه:

1- ارزش مرتعی دامنه‌های دماوند به سرعت و تا حد جبران‌ناپذير كاهش يابد.

2- زادآوری طبيعی ماهيان در رودخانه‌ها مختل، و حوضچه‌های پرورش ماهی دچار آسيب‌ شود.

3- جاده‌های منطقه بر اثر زمين لغزه و ريزش سنگ و خاک، تخريب و تبدیل به راه‌های پرخطر شود.

زباله

معظل زباله، از آبادی های کوچک و بزرگ کوهپایه های دماوند و سياه چادرهای دامداران نشات گرفته و با نفوذ شیرابۀ زباله ها در حوزه های آبخیز، موجب آلوده شدن چشمه ها و رودها تا دشت های بهره مند از حوزه های آبریز دماوند، مانند دشت آمل و بابل، می شود. همچنین اين پسماندها به علت وجود انبوه مواد تجزيه نشدنی، كه مصرف آن ها در سال‌های اخير شدت يافته، چشم‌انداز منطقه را خراب كرده و موجب آسيب ديدن حيات طبيعی شده است. چند نقطه از جادۀ پلور به رينه، به زباله‌زارهايی تبدیل شده كه گويا محل تخليۀ زباله‌های چندين روستا و شهرک منطقه و حتی مناطقی از شمال است. در مسيرهای صعود به کوه دماوند نیز می‌توان به خوبی در تمامی طول راه انبوهی از زباله‌ها را دید كه گردشگران و کوهنوردان به جا می گذارند.

مشکلات دیگر

مشکلات دیگری که کوه دماوند و محدودۀ پیرامون آن را تهدید می کنند عبارتند از: 

ساخت و ساز بی ‌ضابطه، تصرف منابع طبيعی برای استفادۀ غيرقانونی و شخصی، افزایش جمعيت و خودروها، حضور بیش از اندازۀ گردشگران بدون آن ‌که آموزش‌های لازم در رابطه با طبيعت‌گردی و حفظ محيط زيست به آن ها داده شود، نوشتن يادگاری در طول مسير به ویژه بر فراز قلۀ دماوند، نصب تابلوهای يادبود و پرچم‌های گروه ها و يادگاری ‌های كشته‌شدگان، كمبود اقامتگاه و تبليغات نامناسب.

گفتنی است که آسیب ها و مشکلاتی که طبیعت را تهدید می کنند، بیشتر در مناطقی دیده می شود که دست بشر به آن جا رسیده باشد که کوه دماوند نیز از گزند این آسیب ها در امان نمانده است و گهگاه خبرهای ناخوش آن به گوش می رسد.

در حال حاضر با توجه به عدم اجرای صحیح اصول طبیعت گردی در کشور، این گونه از گردشگری تهدیدی جدی برای محیط زیست سرزمینمان به شمار می رود که توجه به این موضوع اهمیت فراوانی دارد.

حال چه بايد كرد؟

وظیفۀ همگانی و ملی ماست که از طبیعت و بستر زندگی انسان نگهداری کنیم و به منظور بهره برداری مناسب از آن اقدام کنیم. باید تلاش کنیم تا با گوشزد کردن اهميت شناخت، معرفی و بهره برداری های اصولی و مناسب از کوه دماوند و پیامدهای پرشگون آن، با تمام وجود، تمامی افراد مسئول در این زمینه را به حرکت درآوريم. لازم است با یاری تمامی دست‌اندركاران و همۀ امكانات، برای این امر مهم حرکتی را آغاز کنیم و با يک عزم ملی برنامه ای مناسب و شایستۀ این منطقه اجرا شود. برای جلوگیری از ایجاد آسیب های بیشتر و همچمین احیای ارزش های منطقه، باید حرکتی جدی آغاز شود.

کوه دماوند و دامنه هایش، یادگاری بدون جایگزین است. زیستگاه کوه دماوند هویت ملی و طبیعی کشورمان بوده و خواهد بود و باید در حفظ ارزش های آن از پشتیبانی های قوی دولت، جوامع محلی و دیگر علاقه مندان برخوردار باشد.

برای نجات و گسترش ارزش های منطقه، به جز عزم ملی و اقدام های موثر سازمان های مربوط (سازمان حفاظت محیط زیست، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و ...)، همراهی و حمایت تمامی اندیشمندان، صاحبنظران، دانشگاهیان، مردم بومی و تمامی علاقه مندان به طبیعت و زیست بوم مورد نیاز است.

با حفظ محيط طبيعی منطقه، سرمايه ای ملی را نگاه خواهيم داشت كه به جز بهره برداری های گوناگون، برای نسل های امروز و فردا، درآمدی پايدار برای مردم منطقه به همراه خواهد داشت.

ارسال این مطلب به دوست خود
ایمیل شما: ایمیل گیرنده:



ارسال نظر شما در مورد "آسیب ها و بحران ها"
نام شما:
نظر شما:
امتیاز شما :
امتیاز صفحه:



نظرات شما در مورد "آسیب ها و بحران ها"
سید احسان ایرایی 1394/11/09
متاسفانه در اکثر نقاط بکر کشورمون که از سرمایه های این مرز بوم است این اتفاقات شوم در حال گسترش است و امیدوارم با همت قابل تقدیر شما عزیزان و مردم با شعور و درایتمون دست به دست هم بدیم و هر کاری که از دستمون بر میاددریغ نکنیم و این مهم جز به یاری و پیگیری و رهبری دلسوزان امکان پذیر نیست .
احمد 1394/01/23
هیچ نکته ایی در این نوشتار از چشمان تیز بین نویسنده پنهان و ناگفته نمانده الحق کامل و توانا و گویا بود ..... زباله ... معدن کاوی ... گردشگران کم خرد ... و بدتر از همه راهسازی که صد البته کار بی مسوولان دستگاههای اجرائی و ضد و بندها و ساخت و پاخت های پشت پرده هست
کاوه 1393/03/15
سلام، من اولین باره که از این انجمن بازدید می‌کنم و حقیقتش نمی‌دونم که پیش از این چه فعالیت‌هایی کردین و چه برنامه‌هایی دارین و همچنین چه تعداد عضو دارید. یکی از آسیب‌های جدی زیست‌محیطی به اطراف دماوند مربوط هست به منطقه دشت گل‌زرد. متاسفانه به نظر می‌رسه چون این منطقه یکی از مناطق حاشیه‌ای قله دماوند هست از دید دوستداران طبیعت کمی دور مونده، البته شاید از مشکلات این منطقه اطلاع داشته باشید. مشکل این منطقه به حدی حاد هست که باید به یکی از اولویت‌هاتبدیل بشه. چندسالی هست که زمین‌های این منطقه که ارزش گیاهی و جانوری آن از دشت لار کمتر نیست و حتی تنوع گیاهی ان از دشت لار هم بیشتر هست به شکل غم‌باری به چندین قطعه تقسیم شده و بلوک‌گذاری شده. وسعت فضایی که دارم در موردش صحبت می‌کنم غیر قابل تصوره. متاسفانه دو عامل نزدیکی این منطقه به جاده هراز و نمای مناسب و کم‌نظیری که به قله دماوند داره باعث قربانی شدن این منطفه شده. برای مشاهده این منطفه و میزان تخریب‌ها باید از مسیر راهدارخانه پلور ( ابتدای منطقه پلور از سمت تهران) به سمت غار گل زرد طی شود. با تشکر