کوه دماوند، نخستین اثر در فهرست میراث طبیعی ملی

نخستین جایگاه در فهرست میراث طبیعی ایران، به نام کوه دماوند ثبت شده است. تبصرۀ مادۀ 2 از قانون تشكیل سازمان میراث فرهنگی، مسئولان را مكلف كرده است كه با هدف بهره‌ برداری از میراث طبیعی، نسبت به تدوین آیین‌نامۀ مشترک میان سازمان محیط زیست و میراث فرهنگی و گردشگری اقدام كنند. در این آیین‌نامه، ثبت میراث طبیعی مناطق مختلف تعیین شده است که شامل این موارد و مناطق می شود :

بقایای زمین‌شناسی و محوطه‌های برآمده از آن و آن چه از تبادل انسان با طبیعت به ‌وجودآمده است، مناطق جغرافیایی حفاظت‌شده، آثار زیستی و جانوری و ... . 

مراسم ثبت کوه دماوند به‌عنوان نخستین اثر در فهرست میراث طبیعی ایران، در كمپ کوهنوردی پلور و با حضور معاون رییس‌جمهور و رییس سازمان میراث فرهنگی، در روز 29 تیرماه 1387 برگزار شد.

ثبت کوه دماوند به عنوان نخستین میراث طبيعی ايران، از سوی مجلۀ  UPDATE  که متعلق به اتحاديۀ جهانی حفاظت از طبيعت (IUCN) و کميسيون جهانی مناطق حفاظت شده (WCPA) است، مورد استقبال قرار گرفت. تصوير کوه دماوند زينت بخش روی جلد شمارۀ 59 اين مجله شد. انتشار تصوير کوه دماوند بر روی جلد اين مجلۀ معتبر،‌ موضوع با ارزشی است که موجب معرفی هرچه بيشتر اين اثر و زمينه ساز ثبت جهانی آن در سال‌های آینده خواهد بود.

 در بخشی از توضيحات اين عکس آمده است:

«خبر خوشی مبنی بر ثبت کوه دماوند به عنوان نخستین ميراث طبيعی ملی از ايران رسيده است که اين موضوع مسير انتخاب و ثبت اين مکان را در فهرست ميراث جهانی هموار می سازد ... کوه دماوند مرتفع ترين و متقارن ترين آتشفشان مخروطی شکل در رشته کوه‌های البرز است که از يک سو به کوير مرکزی و از سوی ديگر به دريای کاسپين  می رسد و بلندترين نقطۀ خاورميانه و بلندترين آتشفشان آسيا است.» در بخش پايانی اين مطلب اين جمله درج شده است : «تبريک می ‌گوييم!»

تصویر کوه دماوند بر روی مجلۀ UPDATE 

پیش از این، اثر طبیعی ملی قلۀ دماوند، در سال 1381، با مصوبۀ شمارۀ 221 مورخ 21/3/1381 شورای عالی محیط زیست، به مجموعۀ مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست پیوسته بود.

پ ن


روز ملی دماوند

پیش از ثبت کوه دماوند در فهرست میراث طبیعی کشور، چند سالی است كه از سوی انجمن کوهنوردان ايران و دیگر حامیان کوه دماوند، روز سيزدهم تيرماه (كه در ايران کهن به عنوان جشن تيرگان خوانده شده) روز دماوند ناميده شده است و در مكاتبه‌هایی با سازمان ميراث فرهنگی و سازمان حفاظت محيط‌ زيست، درخواست شده که اين روز در تقويم رسمی كشور، به عنوان روز ملی دماوند ثبت شود. هدف از اين نامگذاری و برگزاری مراسم آن، جلب توجه همگان به اهميت زيست‌محيطی كوه دماوند، و نقش آن در تاريخ و اسطوره‌ها و ادب ايران زمين، و نيز تاكيد بر كاركرد اين كوه به عنوان چشم‌انداز سرزمين و سازندۀ خاطره‌های جمعی در ذهن ايرانيان است.

جشن تیرگان

جشن فرخندۀ تیرگان به همراه نوروز، مهرگان و سده از جمله مهمترین جشن های ایرانیان است که در گذشته برای ایرانیان اهمیت زیادی داشت و این جشن را با شکوه و زیبا برگزار می کردند. در مورد فلسفۀ جشن تیرگان دو داستان جالب وجود دارد؛ داستان اول مربوط به قهرمان ملی ایرانیان آرش است که تقریبا همه با آن آشنا هستیم:

میان ایران و توران سال ها جنگ و ستیز بود. در نبرد میان افراسیاب و منوچهر شاه ایران، سپاه ایران شکست سختی می خورد. این واقعه در روز اول تیر اتفاق می افتد و در گذشته این روز برای ایرانیان عزای ملی بود و هنوز هم دیدار از خانواده های عزادار در این روز میان زرتشتیان رایج است. سپاه ایران در مازندران به تنگنا می افتد سرانجام دو سوی نبرد به سازش در آمدند و برای آن که مرز دو کشور مشخص شود و ستیز از میان بر خیزد، پذیرفتند که از مازندران تیری به جانب خاور پرتاب کنند. هر جا تیر فرود آمد همان جا مرز دو کشور باشد و هیچ یک از دو کشور از آن فراتر نروند. تا در این گفتگو بودند فرشتۀ زمین، اسفندیارمذ، پدیدار شد و فرمان داد تیر و کمان آوردند. آرش در میان ایرانیان بزرگترین کماندار بود و به نیروی بی مانندش تیر را دورتر از همه پرتاب می کرد. فرشتۀ زمین به آرش گفت تا کمان بردارد و تیری به جانب خاور پرتاب کند. آرش دانست که پهنای کشور ایران به نیروی بازو و پرش تیر او بسته است و باید توان خود را در این راه بگذارد. او خود را آماده کرد؛ برهنه شد و بدن خود را به شاه و سپاهیان نمود و گفت: ببینید من تندرستم و کژی در وجودم نیست، ولی می دانم چون تیر را از کمان رها کنم همۀ نیرویم با تیر از بدن بیرون خواهد آمد. آنگاه آرش تیر و کمان را برداشت و بر بلندای کوه دماوند برآمد و به نیروی خداداد، تیر را رها کرد و خود بی جان بر زمین افتاد. هرمز، خدای بزرگ، به فرشتۀ باد فرمان داد تا تیر را نگهبان باشد و از آسیب نگه دارد. تیر از بامداد تا نیمروز در آسمان می رفت و از کوه و در و دشت می گذشت تا در کنار رود جیحون بر تنۀ درخت گردویی که بزرگ تر از آن در گیتی نبود، نشست. آن جا را مرز ایران و توران جای دادند و هر سال به یاد آن جشن  گرفتند. جشن تیرگان در میان ایرانیان از این زمان پدیدآمد.

داستان دوم مربوط به فرشتۀ  باران یا تیشتر می باشد  و نبرد همیشگی میان نیکی و بدی:

تیشتر فرشتۀ باران است که در ده روز اول ماه به صورت جوانی پانزده ساله در می آید و در ده روز دوم ماه به صورت گاوی نر و در ده روز سوم به صورت اسب. تیشتر به شکل اسب زیبای سفید زرین گوشی، با ساز و برگ زرین، به دریای کیهانی فرو رفت. در آن جا با دیو  خشکسالی (اپوش) که به شکل اسب سیاهی بود و با گوش و دم سیاه خود ظاهری ترسناک داشت، رو به رو شد. این دو به مدت سه شبانه روز با یکدیگر به نبرد برخاستند و تیشتر در این نبرد شکست می خورد. به نزد خدای بزرگ آمده و از او یاری و مدد می جوید و به خواست و قدرت پروردگار این بار بر اهریمن خشکسالی پیروز می گردد و آب ها توانستند بی مانع به مزارع و چراگاه ها جاری شوند. باد، ابرهای باران زا را که از دریای گیهانی برخاسته به این سو و آن سو راند و باران های زندگی بخش بر هفت اقلیم زمین فرو ریخت و به مناسبت این پیروزی، ایرانیان این روز را جشن می گیرند.

اما در مورد آداب و رسوم این جشن

زمان این جشن ۱۳ تیر ماه به تقویم زرتشتی است. یکی از مراسم هایی که در میان زرتشتیان رایج است رسم فال و کوزه می باشد. در شب جشن معمولا خانواده ها ونزدیکان دور هم جمع می شوند و هر یک آرزو و نام خود را روی کاغذ می نویسند و همگی آن را در یک کوزه می اندازند و در آن را بسته و تمام شب را به شب نشینی و خواندن حافظ و شاهنامه می پردازند و روز جشن یکی از دختران جوان خانواده که هنوز ازدواج نکرده باید در کوزه را بردارد و یکی از کاغذها را بیرون بیاورد و به نام هر کسی که بود، آرزوهای آن شخص بر آورده خواهد شد و تمام شعرهای خوانده شده به او تعلق می گیرد. روز جشن مانند تمامی جشن های دیگر با شادی و سرور همراه است و مراسم آبریزان به یاد فرشته تیشتر (باران) و به خاطر گرمای تابستان و آب پاشیدن روی همدیگر و خنک شدن، لذت فراوانی دارد.

در گذشته در آغاز جشن، بعد از خوردن شیرینی، بندی به نام تیر و باد که از ۷ ریسمان به ۷ رنگ متفاوت بافته شده بود، به دست می بستند و  ۹ روز بعد، در پایان روزهای جشن این بند را باز کرده و به باد       می سپردند تا آرزوها و خواسته هایشان را به عنوان پیام رسان به همراه ببرد.

برگرفته از هفته نامۀ اشوزرتشت  www.sepandarmazd.com

 

ارسال این مطلب به دوست خود
ایمیل شما: ایمیل گیرنده:



ارسال نظر شما در مورد "نخستین میراث طبیعی ایران"
نام شما:
نظر شما:
امتیاز شما :