هایپوترمی و سرمازدگی

هایپوترمی یا افت دمای بدن و سرمازدگی، از خطراتی هستند که در ورزش های زمستانی و حضور در کوهستان وجود دارند. این دو خطر بر روی یکدیگر تاثیر مستقیم دارند.

هایپوترمی یا افت دمای بدن

هایپوترمی درلغت به معنی درجه حرارت پایین است و به وضعیتی گفته می شود که دمای مرکزی بدن فرد از حد خاصی (35 درجۀ سانتی گراد) کمتر باشد. منظور از دمای مرکزی، دمای داخل دهان یا مقعد است، چون ممکن است دمای دست یا پا حتی خیلی کمتر از این حد باشد، ولی فرد دچار هایپوترمی نشده باشد. باید بین این بیماری و سرمازدگی تمایز قائل شویم.

هایپوترمی یکی از علت های مهم مرگ افرادی است که در زمستان و یا در محیط سرد فعالیت می کنند. همچنین ممکن است فرد در محیط خیلی سردی قرار نداشته باشد ولی به علت مشکلات دیگر، بدن وی توانایی تولید حرارت لازم را نداشته باشد. (مثل: سکتۀ مغزی، بیماری تیرویید، کم آبی، ارتفاع زدگی، سوء تغذیه، خستگی شدید، کم خوابی و ...) و در نتیجه دچار هایپوترمی (افت دمای بدن) شود.

هایپوترمی می تواند به صورت حاد رخ دهد. به عنوان مثال می توان از این موارد نام برد : مدفون شدن در زیر بهمن، سقوط در آب یخ زده و سرد، قرار گرفتن در برابر هوای سرد و پر باد بدون لباس مناسب.     در این وضعیت، در صورت عدم امداد مناسب، بیمار ظرف مدت چند دقیقه به نقطۀ بحرانی رسیده و به سوی مرگ می رود.

در دیگر وضعیت ها معمولا از آغاز ایجاد مشکل تا رسیدن به وضعیت خطرناک، چند ساعت و حتی چند روز طول می کشد. به این حالت هایپوترمی عمومی مزمن (تحت حاد) گفته می شود.

سرما، رطوبت، باد و خستگی از عامل های بسیار مهم در بروز هایپوترمی (افت دمای بدن) هستند.
در هر درجه حرارتی، در صورت وزش باد میزان سرما افزایش قابل توجهی دارد.
برای مثال در دمای زیر 10 درجه سانتی گراد و با سرعت باد30 کیلومتر در ساعت، دمای واقعی هوا تا زیر 20 درجۀ سانتی گراد می رسد.

از نظر علائم بیماری، هایپوترمی به سه دسته گروه بندی می شود:

1- هایپوترمی خفیف تا متوسط: در این وضعیت دمای مرکزی بدن فرد بین 32 تا 35 درجۀ سانتی گراد قرار دارد، احساس سرما می کند، لرز دارد و موها سیخ شده اند. کم کم حرکات عضلانی مختل شده و فرد دچار حالت ضعف و بی حالی و عدم توانایی در همراهی دیگران است، کمتر حرف می زند و نسبت به پیرامون بی تفاوت می شود، صحبت کردن فرد مختل شده و حالت بریده بریده پیدا کند و نمی تواند کلمات را بیان نماید، اختلال تعادلی نیز به وجود می آید، قضاوت درستی از محیط پیرامون خود ندارد و ممکن است رفتارهای ناهنجار نیز داشته باشد، با وجود شرایط نامناسب، فرد تمایل به نشستن و خوابیدن پیدا می کند و دچار فراموشی می گردد. در هر فردی ممکن است بعضی از این علائم یا همۀ آن دیده شوند. تا این مرحله وضعیت چندان خطرناک نیست و با اقدام مناسب فرد نجات پیدا می کند.

2- هایپوترمی متوسط تا شدید: دمای بدن فرد بین 32 تا 26 درجه قرار دارد. البته هر چه حرارت بدن فرد کمتر باشد، وضعیت وخیم تر است و علائم شدیدتر هستند. لرز از بین می رود، هوشیاری فرد کاهش می یابد و از گیجی تا کمای عمیق متغیر است، پوست بدن سرد متورم و کبود رنگ است. عضلات بدن به تدریج و با پیشرفت بیماری سفت و سخت می شوند، نبض ضعیف شده ضربان قلب و تنفس نیز کاهش یافته و نامنظم می شود.

3- هایپوترمی بسیار شدید تا مرگ: در دمای کمتر از 26 درجه و به ویژه در محیط های طبیعی و به دور از مراکز درمانی، احتمال نجات فرد کم است. فرد در کمای عمیق به سر می برد. ضربان قلب و تنفس اگر وجود داشته باشد، آهسته و نامنظم است. ظاهرا فرد مرده است، ولی هنوز احتمال بازگرداندن فرد با اقدامات موثر وجود دارد.

متاسفانه در این بیماری، انکار به شدت شایع است و فرد با وجود علائم هشدار دهنده، باز هم برای خود و دیگران موضوع را انکار کرده و سبب پیشرفت مشکل خود، با ادامۀ فعالیت و عدم توجه به آن می شود.

کمک های اولیه

در هایپوترمی خفیف تنها عمل لازم، جلوگیری از پیشرفت بیماری است که اگر به درستی و با درایت انجام شود، فرد از وضعیتی وخیم نجات پیدا کرده است. ابتدا می بایست فرد را در محلی خشک و دور از باد قرار داد، باید لباس های خیس بیمار را هر چه سریع تر خارج نمود و بدن فرد را خشک کرده و با لباس یا پوشش خشک دیگر پوشانید. به بیمار مایعات یا غذای گرم بدهید. اگر امکان پذیر است فرد را در کنار یک منبع گرمایی قرار دهید و تا هنگامی که از گرم شدن کامل بیمار و خارج شدن سرما از بدنش مطمئن نشده اید، اجازۀ فعالیت مجدد و برگشت به شرایط مخاطره آمیز را ندهید.

به این جمله توجهی نکنید:
من حالم خوب است و می توانم کارهای خودم را انجام دهم!

در هایپوترمی متوسط تا شدید، با یک اورژانس واقعی مواجه هستید و باید هر چه سریع تر اقدامات کمکی را شروع کنید. اگر فرد در کما است و ضربان قلب و فعالیت تنفسی را حس نمی کنید، می بایست اقدامات احیای قلبی – ریوی را شروع کنید. از گرم کردن سریع فرد بیمار نیز می بایست خودداری نمود و در صورتی که اطمینان به تداوم گرمای ملایم وجود ندارد و احتمال و امکان انتقال بیمار به جای مطمئن تر وجود دارد، می بایست ابتدا بیمار را منتقل کرد، سپس اقدام به گرم کردن وی نمود. از حرکت دادن شدید و ناگهانی بیمار باید خودداری نمود.

پیشگیری

مهم ترین اصل در پیشگیری از بیماری هایپوترمی، استفاده از لباس های مناسب است. خشک ماندن اهمیت ویژه ای دارد. همچنین پوشاک ضد باد بسیار مهم است. به هیچ وجه نباید به فعالیت تا حدی ادامه داد تا خستگی مفرط پدید آمده و به اصطلاح تخلیۀ انرژی به وجود آید. اختصاص زمان مناسب برای استراحت و تجدید قوا اهمیت فراوانی دارد.

تغذیۀ مناسب با غذاهای پر انرژی و گرم، در پیشگیری نقش حیاتی دارد. همچنین نوشیدن آب به مقدار کافی، به ویژه مایعات گرم نیز الزامی است. از داروهایی مانند آرام بخش ها، مواد مخدر، کدئین، الکل و حتی قهوه به میزان زیاد، نباید استفاده کرد.

برنامه باید متناسب با تجربه، تجهیزات، مهارت و آمادگی جسمانی تمام افراد گروه برنامه ریزی شود. کجا می خواهید بروید؟ با چه کسی می روید؟ چه چیزهایی همراهتان می برید؟ چه زمانی قصد بازگشت دارید؟ وضعیت هوا چگونه است؟

سرمازدگی

یخ زدگی سلول های پوست و دیگر بافت های بدن، سرمازدگی نامیده می شود.

تشکیل بلور یخ داخل هر سلول، سبب از بین رفتن اجزای ریز داخل سلولی شده و در نهایت منجر به پارگی دیوارۀ سلول و مرگ آن می شود. اگر گسترش یخ زدگی زیاد باشد و تعداد زیادی از سلول های بافت و یا عضو را در بر بگیرد، در نهایت آن عضو از بین می رود. این بیماری به صورت موضعی بوده و ماهیتی متفاوت با هایپوترمی دارد.

سرمازدگی بیشتر در نقاط انتهایی بدن که جریان خون در آن ضعیف تر و آهسته تر است، رخ می دهد. مهم ترین مکان ها برای سرمازدگی، انگشتان دست و پا، لالۀ گوش، نوک بینی، پاشنۀ پا، گونه ها و پیشانی هستند.

عوامل مختلفی باعث افزایش احتمال و تشدید سرمازدگی می شوند: رطوبت، باد، میزان سرمای محیط، اختلالات رگ ها و خون رسانی نامناسب و ... .

منبع : بروشورهای آموزشی هیئت کوهنوردی و صعودهای ورزشی استان تهران

 

ارسال این مطلب به دوست خود
ایمیل شما: ایمیل گیرنده:



ارسال نظر شما در مورد "هایپوترمی و سرمازدگی"
نام شما:
نظر شما:
امتیاز شما :