هواشناسى و آذرخش

حساس بودن به وضع هوای کوهستان برای هر کوهنورد لازم است. دانش هواشناسی امروزه توسعۀ قابل توجهی یافته و استفاده از دستاوردهای آن می تواند در بسیاری موارد نجات دهنده باشد، با وجود این باید در نظر داشت که پیش بینی های هواشناسی مطلق نیستند.

باد، ابر، مه، بارش و آذرخش، از نشانه هاى خطر و هواى خراب هستند، پس بهتر است نسبت به آن ها شناخت داشته باشیم و این نشانه ها را در کوهستان زیر نظر بگیریم. برای مثال کاهش ناگهانی فشار هوا نشانۀ هوای بد است، هر چه سرعت این کاهش بیشتر باشد، احتمال وقوع طوفان بیشتر است. با همراه داشتن فشارسنج، دریافت کاهش فشار هوا امکان پذیر است.

باد

جریان هوا با حرکت طبیعى را باد مى نامند. جهت باد، نشان دهندۀ سمتى است که باد از آن سمت    مى وزد و بر حسب درجه بیان مى شود. جهت تقریبى باد را می توان از سمت حرکت دود، آویختن پرچم و یا پارچه نازک به تیرک، ریختن مقدارى خاک نرم در هوا و جهت حرکت دانه های برف تشخیص داد.

بادهاى کوهستان شامل گونه هایى مانند امواج کوهستان، تلاطم در هواى صاف، برش باد، باد کوه، باد دره، باد کوهدشت، باد دشت کوه، نسیم دریاچه و انفجار رو به پایین هوا است. در طول روز، باد بیشتر از دامنه و دره به سوى قله و در طول شب از قله به دامنه و دره مى وزد. در نزدیکى کوه ها، دره ها و تپه ها تغییرات مشخصى در جهت و سرعت باد سطح زمین در شبانه روز رخ مى دهد. اما در همۀ مکان ها، کمابیش، سرعت باد در حوالى نیم روز تا عصر به حداکثر می رسد.

مه

مه در اثر سرد شدن هواى مرطوب رخ مى دهد. تیرگى جوى در سطح زمین توسط آمیختن قطرک هاى آب به همراه و یا بدون همراهى ذرات دود، بامحدودیت دید در زیر 1000 متر را مه و اگر دید بیش از 1000 متر باشد، آن را دمه مى نامند. دمای محیط مه آلود، بسیار کمتر از شرایط عادی است.

ابر

معمولا حرکت رو به بالاى هواى مرطوب، پیش نیاز تشکیل ابر است، پدیده اى که در کوهستان به فراوانى رخ مى دهد. حرکت رو به پایین نیز بر خلاف آن عمل مى کند. هواى رو به بالا منبسط می شود، و اگر رطوبت کافى به همراه داشته باشد، مقدارى از بخار آب موجود در آن سرد شده و تشکیل ریز قطره هاى ابر نتیجۀ این تبخیر است.

ابرها به دو گروه اصلى استراتوس و کومولوس دسته بندی مى شوند. ابرهاى خانوادۀ استراتوس، شکل  لایه اى دارند، سطح بیشتری از آسمان را می پوشانند، تلاطم کمى دارند، مى توانند با مه همراه باشند و بارش آن ها ملایم است.

ابرهای خانوادۀ کومولوس، گل کلمی شکل هستند، سطح کمتری از آسمان را می پوشانند، تلاطم زیادی دارند، با بادهای ناگهانی همراه هستند، بارش آن ها بیشتر به صورت رگبار است. به ویژه ابر سندانی شکل، همواره با طوفان های تندری ( رگبار و رعد و برق) همراه هستند.

ابرهاى خانوادۀ کومولوس به ویژه کومولونیمبوس بسیار خطرآفرین هستند. زمانی که ابرهای کومولونیمبوس، سندانی شکل هستند، بسیار خطرناک تر بوده و باید از صعود صرف نظر کرد.

ابر کوه کلاه ابر ویژه ای است و تنها در کوهستان و در هوای سرد قله های بلند تشکیل  می شود و نشان دهندۀ حرکت تند رو به بالاى جریان هاى هوایى در کوهستان است؛ باید از آن دورى جست.

ابر غلتان ویژۀ کوهستان است. همانند یک استوانه از فراز کوه به سوى دره سر می خورد و تلاطم هاى خطرناکى ایجاد مى کند، این تلاطم می تواند منجر به از دست دادن تعادل و یا سقوط کوهنوردان شود.

آذرخش

آذرخش بیشتر توسط ابرهاى کومولوس به ویژه ابر سندانى شکل ایجاد مى شود و نتیجۀ تخلیۀ الکتریکى میان ابر و ابر و یا ابر و زمین است.

از آن جا که سرعت نور بسیار بیشتر از سرعت صوت است، با محاسبۀ تفاوت زمان دیدن برق و شنیدن رعد می توان فاصلۀ کانون آذرخش را تا محلی که در آن قرار داریم تخمین زد. در صورت نزدیک بودن کانون آذرخش، بیشتر در معرض خطر قرار داریم.

در یک طوفان تندرى، رعد و برق، با بادهاى نیرومند و باران هاى سیل آسا همراه است. طوفان هاى تندرى در ابرهاى کومولوس، به ویژه سندانى شکل رخ مى دهد و در بیشتر موارد با بارش همراه است. این بارش به صورت رگبار باران، رگبار برف و تگرگ است. هر چند تگرگ و آذرخش پیوند تنگاتنگى با یکدیگر دارند، اما در بیشتر موارد، تگرگ پیش از رسیدن به سطح زمین ذوب و به رگبار تبدیل مى شود.

هنگام آذرخش چه باید کرد؟

- بارهاى الکتریکى معمولا به سمت لبه و نوک اجسام حرکت مى کنند. باید از نقاط مرتفع (خط الراس، قله، یال، تک درختان بلند، سنگ های تیغه ای) دور شد و به دره ها و نقاط کم ارتفاع پناه برد.

- در هنگام آذرخش و تندر به هیچ وجه از تلفن همراه و یا دیگر وسیله های الکترونیکى استفاده نکنید.

- اجسام فلزی، انتقال دهندۀ بارالکتریکی هستند، آن ها را از خود دور کنید. با استشمام بوى تند اوزون، هالۀ آبى پیرامون اجسام فلزى و شنیدن صداى وزوز بدانید که خطر در یک قدمی شماست.

- آب رساناى جریان الکتریسته است، باید از مکان هاى نمدار و اجسام خیس دورى نمود.

توصیه های ویژه

- زمانى که پیش بینى هواى ناپایدار اعلام شود، از اجرای برنامه صرف نظر کنید، باید برنامه به زمان دیگرى موکول شود.

- در شرایط ویژه، مانند مه، باد، حین و پس از بارش، طوفان و تاریکى، خطراتى مانند سقوط، گم شدن، بهمن و ... افزایش مى یابد.

- وضعیت هوا در کوهستان بسیار و به سرعت متغیر است، پس اگر با شرایطى برخلاف پیش بینى ها مواجه شدید، فورا اقدام به بازگشت نمایید.

- گروه شما همواره باید آمادگى، زمان و تجهیزات لازم را برای روبرو شدن با هوای بد را داشته باشد.

- اگر قصد شب مانی در کوهستان دارید، در کمربند گرمایی چادر بزنید. کمربند گرمایی در حدود 100 متر بالاتر از ژرفای دره است.

- در هنگام شب، دمای سطح زمین در حدود 6 درجه سانتی گراد سردتر از دمایی است که بر صورت خود حس می کنید.

- از فشارسنج، دماسنج و یا ساعت هایی که دارای فشارسنج و دماسنج هستند، استفاده کنید.

- اگر در گزارش های هواشناسی، خبر از رسیدن جبهۀ گرم به منطقه داده شد، انتظار مى رود بارندگى یکنواخت و مه در پیش داشته باشید و اگر رسیدن جبهۀ سرد به منطقه گزارش داده شد، انتظار مى رود بارشی به صورت رگبار و توفان تندرى در پیش باشد.

منبع : بروشورهای آموزشی هیئت کوهنوردی و صعودهای ورزشی استان تهران

 

ارسال این مطلب به دوست خود
ایمیل شما: ایمیل گیرنده:



ارسال نظر شما در مورد "هواشناسی و آذرخش"
نام شما:
نظر شما:
امتیاز شما :