گرمازدگی

فعالیت بدنی انسان، با افزایش سوخت و ساز و آزاد شدن انرژی زیادی در بدن همراه است. این امر سبب تولید گرما در بدن می شود. برای ثابت نگه داشتن دمای بدن، دفع این گرمای اضافی به محیط بیرون لازم است. هر چه هوای محیط گرم تر و مرطوب تر باشد، این انتقال دما با مشکلات بیشتری همراه است. گاه میزان افزایش دما در بدن بیش از گرمایی است كه خارج می شود. این امر موجب اختلال دمای بدن و بروز وضعیتی غیرعادی می شود كه گرمازدگی نام دارد.

گرمازدگی معمولاً از مراحل خفیف شروع می شود و می تواند تا مراحل شدید پیشرفت كند كه در این صورت به کاهش سطح هوشیاری و حتی مرگ می انجامد.

گرمازدگی چگونه به وجود می آید؟

- با فعالیت در هوای گرم یا گرم و مرطوب، بدن انسان برای حفظ دمای خود شروع به تعریق می کند که باعث از دست رفتن آب و املاح از بدن می شود. ما اقدام به جایگزین کردن آن می کنیم. مصرف این آب بدون املاح، باعث ایجاد اختلال در املاح بدن و بروز دردهای عضلانی می شود. (گرفتگی های عضلانی ناشی از گرما)

- با شدیدتر شدن تعریق، کم کم کمبود آب هم بروز می کند و دمای بدن اندکی افزایش می یابد و بدن به کم آبی دچار شده که باعث سردرد، سرگیجه و ... می شود. (خستگی گرمایی)

- اگر این روند ادامه پیدا کند، کمبود شدید آب بدن، منجر به افزایش شدید دمای بدن و اختلال کارکرد دستگاه های بدن، اختلال در هوشیاری و گاه مرگ می شود. (حمله گرمایی)

- در تمام این مراحل، بدن خون بیشتری به پوست می فرستد تا با تبادل دما با محیط، دمای خود را پایین بیاورد و این ممکن است به طور لحظه ای باعث کاهش خون رسانی مغز و افت ناگهانی و برگشت پذیر سطح هوشیاری شود. (غش یا سنکوپ ناشی از گرما)

مراحل گرمازدگی

1- گرفتگی های عضلانی: در صورت برطرف شدن علائم، شخص نیاز به انتقال به مراکز درمانی ندارد.
2- خستگی گرمایی: پس از انجام اقدامات اولیه، شخص باید به نزدیک ترین مرکز درمانی منتقل شود.
3- حملۀ گرمایی: یک وضعیت اورژانسی واقعی است و بیمار باید سریعا حین انجام اقدامات اولیه به مراکز درمانی منتقل شود.
4- غش  (سنکوپ): در هر مرحله از گرمازدگی ممکن است اتفاق بیفتد. با خواباندن بیمار و بالا بردن پاها برطرف می شود.

افراد مستعد گرمازدگی

افراد چاق، مسن، بچه ها، کسانی که تجربه هوای گرم را ندارند، افراد با آمادگی بدنی پایین، بسیار بیشتر در معرض ابتلا به گرمازدگی هستند.

شرایط خطر آفرین

هنگامی که هوا گرم و مرطوب است، باد و سایه وجود ندارد و شما در حال فعالیت هستید، لباس سنگین به تن دارید و هوا آلوده است، باید بدانید که خطر گرمازدگی به شدت شما را تهدید میکند.

علائم گرمازدگی

در مرحلۀ خفیف، دردهای عضلانی بیشتر در ران، ساق و شانه ایجاد می شود (گرفتگی عضلانی) و سپس سردرد، سرگیجه، بی اشتهایی، حالت تهوع، غش، افزایش ضربان قلب، رنگ پریدگی پوست و افزایش دما تا 39 درجۀ سانتی گراد ایجاد می شود. (در خستگی گرمایی) در مراحل شدیدتر ( دمای بالای 40 درجۀ سانتی گراد ) اختلال هوشیاری و گرم و خشک شدن پوست نیز اضافه می شود. در این مرحله ممکن است تعریق متوقف شود. (حمله گرمایی)

نحوه برخورد با بیماران گرمازده

اگر بیمار هوشیار است:

1- بیمار را در یک جای سایه به پشت بخوابانید.
2- پاها را 20 درجه بالاتر از سطح بدن قرار دهید.
3- از کمپرس سرد در روی بدن استفاده کنید.
4- بیمار را باد بزنید یا در معرض جریان هوا قرار دهید.
5- به بیمار ORS  بدهید.

اگر بیمار هوشیار نیست:

1- علائم حیاتی را کنترل کنید.
2- در صورت وجود اختلال در علائم حیاتی، راه هوایی را باز کنید و احیای قلبی و ریوی را شروع کنید.
3- در غیر این صورت بیمار را خنک کنید.

درمان

1- استراحت و پناه دادن از گرما

ابتدا مصدوم را از آفتاب و گرما خارج کنید و در یک محیط سایه و خنک در حالی که پاهایش را 20 درجه بالا آورده اید، بخوابانید.

2- خنک کردن

بهترین راه برای خنک کردن بیمار، استفاده از آب و باد است. با استفاده از پارچه های خیس در روی شکم، زیر بغل، کشاله های ران، سر و گردن و باد زدن، اقدام به خنک کردن بیمار نمایید. خنک کردن باید به آهستگی انجام شود و اگر بیمار حین خنک کردن دچار لرز شد، خنک کردن را متوقف کنید و پس از مدتی به آرامی ادامه دهید.

3- جایگزینی آب و املاح

مهم ترین قسمت درمان، جایگزینی مناسب آب و املاح است که در مراحل خفیف گرمازدگی به تنهایی می تواند درمان مناسبی باشد. اگر مصدوم هوشیار است به او محلول  ORS بدهید. این محلول بهترین جایگزین آب و املاح از دست رفتۀ بدن است.

ORS چیست؟

پودر ORS را می توان یک نوع سرم خوراکی به شمار آورد که جایگزین مناسبی برای مایعات و املاح       از دست رفتۀ بدن است. برای تهیۀ آن، یک بسته پودر را در یک لیتر آب حل کنید و سپس جرعه جرعه مصرف کنید. این محلول نقش بسیار مهمی در پیشگیری و درمان گرمازدگی دارد. اگر پودر آمادۀ ORS نداشتید یک قاشق چای خوری نمک به یک لیتر آب اضافه کنید.
هیچ چیز (مثل شکر، نمک یا نوشابه) به محلول ORS اضافه نکنید زیرا ترکیب محلول را به هم می زند. فقط می توانید برای بهبود مزه، اندکی آب لیمو به آن اضافه کنید. در میان مایعات طبیعی، دوغ، جایگزین مناسبی برای محلول ORS است. مصرف محلول ORS محدودیتی در افراد بزرگسال ندارد.

4- استراحت

بیمار را به استراحت وادارید و از ادامۀ حضور و فعالیت او در هوای گرم جلوگیری کنید.

5- بیمار را به نزدیک ترین مرکز درمانی منتقل کنید.

قبل از شروع فعالیت، حین فعالیت و بعد از آن، به طور مرتب از مایعات استفاده کنید.

پیشگیری از گرمازدگی

رعایت اصول پیشگیری، شما را از روبرو شدن با وضعیت های سخت و خطرناک حفظ می کند. پس همواره این اصول ساده را که ضامن سلامتی شماست، به خاطر بسپارید و رعایت کنید. سه اصل در پیشگیری از گرمازدگی وجود دارد:

1- جایگزینی مستمر و منظم املاح و آب پیش از کمبود آن ها

- نکتۀ مهم این است که شما پیش از دفع آب و املاح تا حدی که بدنتان توان جبران آن را نداشته باشد، اقدام به مصرف مایعات کنید.

- به خاطر داشته باشید همیشه هنگام فعالیت، به ویژه در آب و هوای گرم، مصرف محلول ORS یا دیگر محلول های دارای املاح، بسیار بهتر از آب است.

- با آغاز فعالیت، پیش از آن که تشنه شوید به صورت مداوم آب بنوشید.

- پیش از فعالیت، دو لیوان مایعات خنک و طی فعالیت به ازای هر 10 تا 15 دقیقه حرکت، نصف لیوان مایعات بنوشید.

- هر چه هوا گرم تر و مرطوب تر باشد و فعالیت و تعرق بدن بیشتر باشد، نیاز به آب، املاح و استراحت بیشتر است.

- اگر اتلاف آب و املاح بدن بیش از حد قابل جبران شد، باید از ادامۀ فعالیت در آن شرایط چشم پوشی کنید، وگرنه به زودی مجبور به این کار خواهید شد.

2- مقابله با آفتاب و گرما

- هنگام فعالیت در آب و هوای گرم و مرطوب حتما به اندازۀ کافی استراحت کنید و از فشار زیاد و فعالیت مداوم دوری کنید.

- در هوای گرم، به ازای هر نیم ساعت، به 5 دقیقه استراحت نیاز دارید.

- لباس مناسب در هوای گرم بسیار حیاتی است. پوشش شما باید نازک، گشاد و با رنگ روشن باشد و هوا به راحتی در لابه لای آن جریان یابد.

- استفاده از کلاه، دستکش، روسری یا شال، شما را از آفتاب و گرما مصون می کند.

- گذاشتن یک پارچۀ خیس روی سر و گردن، بسیار به خنک شدن و خنک ماندن کمک خواهد کرد.

3- پرهیز از آب و هوای خطرناک برای فعالیت.

- در آب و هوای گرم، بهترین زمان فعالیت، ساعات آغازین و پایانی روز است و از فعالیت در ساعات میانی روز باید پرهیز کرد.

- در بعضی از شرایط نمی توان به فعالیت ادامه داد. در بعضی از آب و هواها، قرار گرفتن در آن ها حتی بدون فعالیت هم خطرناک است.

منبع: بروشورهای آموزشی هیئت کوهنوردی و صعودهای ورزشی استان تهران

 

 

ارسال این مطلب به دوست خود
ایمیل شما: ایمیل گیرنده:



ارسال نظر شما در مورد "گرمازدگی"
نام شما:
نظر شما:
امتیاز شما :